Καφές και κλιματική αλλαγή

Το προϊόν που επηρεάζει και επηρεάζεται από την κλιματική αλλαγή

Η κλιματική αλλαγή είναι αδιαμφισβήτητα ένα θέμα με ιδιαίτερο ενδιαφέρον που μας απασχολεί όλο και περισσότερο, του οποίου οι προεκτάσεις εντείνονται και κανείς δεν μπορεί να προβλέψει το «αύριο». Οι επιπτώσεις της στο σύνολο της οικονομίας και το φυσικό περιβάλλον είναι ανυπολόγιστες και απειλούν όλους τους τομείς της ανθρώπινης ζωής, με την επιστημονική κοινότητα να προειδοποιεί πως εάν δεν υπάρξουν ριζικές παρεμβάσεις, η κατάσταση θα καταστεί μη αναστρέψιμη.

Σύμφωνα με το Διεθνή Οργανισμό Καφέ η κατανάλωση του συγκεκριμένου προϊόντος έχει αυξηθεί τα τελευταία 30 χρόνια, γεγονός που  έχει οδηγήσει σε αύξηση της παραγωγής κατά 60%, ενέχοντας πολλούς περιβαλλοντικούς κινδύνους.                                                                                      

Η έρευνα δείχνει ότι η αυξημένη παραγωγή καφέ καταστρέφει τον πλανήτη με την αποψίλωση των δασών και την αυξημένη χρήση του νερού αρκεί να σκεφτούμε ότι απαιτούνται 140 λίτρα νερού  για την παραγωγή μόλις 125 χιλιοστών καφέ, σύμφωνα με το Water Footprint Network .

Η Βραζιλία η οποία είναι η μεγαλύτερη χώρα σε παραγωγή καφέ στον κόσμο, είδε την αποψίλωση των δασών του Αμαζονίου να φτάνει σε υψηλό 15 ετών, σύμφωνα με έκθεση που δημοσιεύτηκε από το Εθνικό Ινστιτούτο Διαστημικής Έρευνας της Βραζιλίας και υπολογίζεται ότι 13.235 τετραγωνικά χιλιόμετρα τα οποία ισοδυναμούν με 2.429 γήπεδα ποδοσφαίρου, χάθηκαν από τον Αύγουστο του 2020 μέχρι και τον Ιουλίου του 2021, σημειώνοντας αύξηση 22% από το προηγούμενο έτος.

Όσο για την παγκόσμια παραγωγή καφέ και αυτή έχει επηρεαστεί και σύμφωνα με έρευνα, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Climate Change», το 50% των εδαφών που σήμερα καλλιεργείται ο καφές που καταναλώνουμε, θα είναι μη παραγωγικά πριν από το 2050.

Μια άλλη μελέτη που έχει δημοσιευθεί στο περιοδικό «Proceedings of the National Academy of Sciences» προβλέπει ένα εξαιρετικά δυσοίωνο μέλλον για σχεδόν το 90% των εδαφών της Λατινικής Αμερικής. Αυτό συμβαίνει επειδή επιλέγονται για καλλιέργεια δύο είδη καφέ τα οποία είναι αρκετά ευαίσθητα και με πολλές ανάγκες κατά την καλλιέργειά τους. Οι δύο αυτές ποικιλίες καφέ είναι οι Arabica και Robusta. Η πρώτη είναι πιο ευάλωτη στις υψηλές θερμοκρασίες, ενώ η Robusta είναι πιο ευάλωτη στην ξηρασία. Γίνεται λοιπόν κατανοητό πως η παραγωγή του καφέ είναι άμεσα συνδεδεμένη με τις καιρικές συνθήκες, δεδομένου ότι τα καφεόδεντρα ευδοκιμούν σε συγκεκριμένα κλίματα, τα οποία είναι στην πρώτη γραμμή του πυρός, όσον αφορά την κλιματική αλλαγή.

Αναμφισβήτητα καθοριστική σημασία για την παραγωγή του καφέ έχει η θερμοκρασία κι αυτό γιατί ο καφές χρειάζεται από 18 ως 21 βαθμούς κελσίου για να ευδοκιμήσει. Με την άνοδο της παγκόσμιας θερμοκρασίας, η καλλιέργεια του καφέ επηρεάζεται και με την παρατεταμένη ξηρασία γίνεται κατανοητό ότι επηρεάζονται ακόμη και τα εδάφη που ευδοκιμεί.

Επιπλέον η άνοδος της θερμοκρασίας δημιουργεί και προβλήματα στις καλλιέργειες καθώς ευνοεί τα παράσιτα που προκαλούν ασθένειες και πιο συγκεκριμένα την λεγόμενη «σκουριά», η οποία το 2012-2013 συνέβαλε στη μείωση της καλλιέργειας έως και 15% στην Κεντρική Αμερική, με αποτέλεσμα οι τιμές του καφέ να εκτοξευθούν στο 33% ακόμη και στην Αμερική.

 Η αποψίλωση και η ανθρώπινη επέμβαση στο φυσικό περιβάλλον αποτελούν σημαντικές παραμέτρους αφού περιορίζουν τα ήδη επιβαρημένα εδάφη και αυξάνουν τις συνθήκες ξηρασίας.

Ειδικοί και μεγάλες εταιρείες παραγωγής καφέ σε όλο τον κόσμο προσπαθούν να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα το οποίο ολοένα και διογκώνεται, συζητώντας για την μετακίνηση της παραγωγής του καφέ σε άλλες περιοχές.

Ωστόσο, επιστήμονες στη Φινλανδία προσπαθούν να βρουν μια βιώσιμη εναλλακτική λύση και συγκεκριμένα το Τεχνικό Ερευνητικό Κέντρο VTT της χώρας που παρήγαγε με επιτυχία κύτταρα καφέ σε βιοαντιδραστήρα μέσω κυτταρικής γεωργίας, σε μια προσπάθεια να καταστήσει την παραγωγή καφέ πιο φιλική προς το περιβάλλον.

Ο καφές που καλλιεργείται στο εργαστήριο του ερευνητικού κέντρου εξαλείφει την ανάγκη για αποψίλωση των δασών και η διαδικασία έχει πολύ μικρότερο αποτύπωμα νερού, καθώς οι επιστήμονες μπορούν να χρησιμοποιούν ανακυκλωμένο νερό .Αυτός ο καφές μπορεί να παραχθεί ανά πάσα στιγμή και σε συγκεκριμένες  συνθήκες θερμοκρασίας, φωτός και οξυγόνου.

Από την πλευρά της η επιστημονική κοινότητα κρούει παγκόσμια των κώδωνα για να εφαρμοστεί μια ουσιαστική, συστηματική και ενιαία δράση ενάντια στην κλιματική αλλαγή, πριν  να είναι αργά για ολόκληρο τον πλανήτη, όχι μόνο στην περίπτωση του καφέ αλλά και γενικότερα.

Το σίγουρο είναι ότι ο πλανήτης μας κινδυνεύει και εκείνο που πρέπει να μας απασχολήσει καθέναν ξεχωριστά και όλους μαζί, είναι αν και εμείς είμαστε διατεθειμένοι να απαρνηθούμε κάποιες ανέσεις μας και πολυτέλειες…

                                                                            Από τη Νάντια Μανιάτη