26 χρόνια από το θάνατό του

5 Φεβρουαρίου 1919 – 23 Ιουνίου 1996

Τα όσα είπε στη σύνοδο των Καννών το 1995 για την Ευρωπαϊκή Ένωση και το που οδηγείται, υπήρξαν προφητικά και είναι αυτά που ζούμε σήμερα….

Ερωτήματα όπως «Τι είναι η Ενωμένη Ευρώπη; Ποιος την κυβερνά; Τι ρόλο παίζουμε πλέον εμείς οι κυβερνήσεις, οι εθνικές κυβερνήσεις; Αυτά είναι ερωτήματα πολύ βασικά…» είχαν διατυπωθεί τότε από τον Ανδρέα…

Ήταν ίσως ο πολιτικός με τη μεγαλύτερη συμβολή στη διαμόρφωση του πολιτικού και κομματικού συστήματος στη σύγχρονη Ελλάδα. Ανέτρεψε τον κυρίαρχο πολιτικό διαχωρισμό «Εθνικόφρονες-Κομμουνιστές» και στη θέση του επέβαλλε το δίπολο «Δεξιά-Αντιδεξιά».  

Ο Ανδρέας Γ. Παπανδρέου γεννήθηκε στις 5 Φεβρουαρίου του 1919 στη Χίο και έφυγε από τη ζωή στις 23 Ιουνίου του 1996.   Ήταν γιος του Γεωργίου Παπανδρέου, Γενικού Διοικητή Αιγαίου και μετέπειτα πρωθυπουργού και της Σοφίας Μινέικο, κόρης του Ζίγκμουντ Μινέικο, Πολωνού αριστοκράτη και στρατιωτικού μηχανικού. 

Η είσοδός του στην πολιτική

Εκλέχτηκε βουλευτής για πρώτη φορά το 1964 με την Ένωση Κέντρου. Μετείχε στην κυβέρνηση του πατέρα του Γεωργίου Παπανδρέου, αρχικά ως Υπουργός Προεδρίας και λίγο αργότερα ως αναπληρωτής

Υπουργός Συντονισμού.

Η ιδρυτική διακήρυξη του ΠΑΣΟΚ στις 3 Σεπτεμβρίου του 1974 περιείχε το τρίπτυχο «Εθνική Ανεξαρτησία – Λαϊκή Κυριαρχία – Κοινωνική Απελευθέρωση» και είναι ο πολιτικός ο οποίος χάραξε μία άλλη πορεία για την Ελλάδα. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε που σήμερα, 26 χρόνια μετά τον θάνατό του, όταν κάποιος λέει «Ανδρέας» και αναφέρεται στην πολιτική, το μυαλό μας πάει αμέσως στον Ανδρέα Παπανδρέου.                                                       

Νωρίτερα είχε ιδρύσει το Πανελλήνιο Απελευθερωτικό Κίνημα (ΠΑΚ).

1981 η ώρα της «αλλαγής»                                                                           

Το 1981 ήταν η χρονιά που το ΠΑΣΟΚ κέρδισε τις εκλογές με ποσοστό 48,07% και ο Ανδρέας Παπανδρέου έγινε για πρώτη φορά πρωθυπουργός της χώρας. Η κυβερνητική αυτή μετάβαση χαρακτηρίστηκε πριν και μετά τις εκλογές ως «Αλλαγή», με την έννοια ότι μετά από μια μακρά περίοδο διακυβέρνησης της χώρας από τη δεξιά ήρθε στην εξουσία ένα κόμμα που βασιζόταν στις αρχές του σοσιαλισμού. Η προεκλογική εκστρατεία του Ανδρέα Παπανδρέου στηρίχτηκε σε συνθήματα όπως «Εδώ και τώρα αλλαγή» και «Η Ελλάδα στους Έλληνες», ενώ ο ίδιος καλλιέργησε το προφίλ του πολιτικού που βρισκόταν σε άμεση επαφή και επικοινωνία με τα λαϊκά στρώματα· συνήθως προσφωνούνταν, από φίλους και αντίπαλους, με το μικρό του όνομα, «Ανδρέας».                                                                                                                    

Διετέλεσε πρωθυπουργός τις περιόδους 1981-1989 και 1993-1996. Αναμφισβήτητα υπήρξε ηγέτης με ευρύτατη λαϊκή αποδοχή αλλά δημιούργησε και πολλούς φανατικούς εχθρούς.

Μερικά από τα πιο σημαντικά επιτεύγματά του ήταν η αναγνώριση της Εθνικής Αντίστασης, ο εκδημοκρατισμός του συνδικαλιστικού κινήματος αλλά και των Ενόπλων Δυνάμεων, η δημιουργία του Εθνικού Συστήματος Υγείας και του Ανωτάτου Συμβουλίου Επιλογής Προσωπικού (ΑΣΕΠ), καθώς και η συνταγματική αναθεώρηση του 1985-1986, η οποία παγίωσε το σύστημα κοινοβουλευτικής εξουσίας που ισχύει έως και σήμερα.

Βεβαίως επί των κυβερνήσεών του σπαταλήθηκε πολύ χρήμα και του καταλογίζουν ότι οι πολιτικές που εφάρμοσε αύξησαν το δημόσιο χρέος.

Άλλες σημαντικές τομές των κυβερνήσεών του είναι:

  • Η νομιμοποίηση του πολιτικού γάμου, η ψήφος στα 18,
  • Η εισαγωγή του μονοτονικού συστήματος γραφής το 1982 και η κατάργηση της «ποδιάς» στα σχολεία, επίσης το 1982.
  • Η θέσπιση των επιδομάτων (τέκνων, αναπηρίας κτλ) και η αναγνώριση του εργατικού ατυχήματος,
  • Οι αλλαγές στο Οικογενειακό Δίκαιο όπως η καθιέρωση της ισότητας των δύο φύλων
  • Η αναγνώριση της γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου
  • Η παραχώρηση άδειας επιστροφής στην Ελλάδα στους πολιτικούς πρόσφυγες του Δημοκρατικού Στρατού.

Φοιτητικά χρόνια και επαγγελματική σταδιοδρομία

Ο Ανδρέας Παπανδρέου το 1937 εισήλθε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, αλλά το 1939 αναχώρησε για τις ΗΠΑ, όπου συνέχισε τις σπουδές του.                                                                                 

Υπηρέτησε εθελοντής σε σημαντική θέση στο Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ, ως εξεταστής μοντέλων για τον κατάλληλο χρόνο επισκευής πολεμικών πλοίων. Το 1943 έλαβε το διδακτορικό του δίπλωμα στα Οικονομικά και τη Φιλοσοφία από το Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ, όπου και διορίστηκε ως αναπληρωτής καθηγητής. Το 1944 μόλις 25 ετών ο Ανδρέας Παπανδρέου είναι ένα από τα πέντε μέλη της ελληνικής αντιπροσωπείας στη διάσκεψη του Μπρέτον Γουντς – που σχεδίασε ολόκληρη την αρχιτεκτονική της παγκόσμιας οικονομίας ως τις πετρελαϊκές κρίσεις του ’70 – της οποίας ηγείται ο κορυφαίος Έλληνας οικονομολόγος Κυριάκος Βαρβαρέσος. Το 1947 διορίστηκε επίκουρος και στη συνέχεια τακτικός καθηγητής του Πανεπιστημίου της Μινεσότα και του Πανεπιστημίου Berkeley της Καλιφόρνια, όπου και διετέλεσε πρόεδρος του Τμήματος Οικονομικής Επιστήμης από το 1956 ως το 1959. Εργάστηκε ως καθηγητής οικονομικών στο πανεπιστήμιο της Στοκχόλμης 1968-69 και του Γιορκ 1969-1974, όπου διετέλεσε και διευθυντής μεταπτυχιακών σπουδών.

Γάμοι και παιδιά

Παντρεύτηκε με τη Χριστίνα Ρασιά μια ελληνοαμερικανίδα ψυχίατρο, τη Μαργαρίτα Τσαντ με την οποία απέκτησε 4 παιδιά, τον Γιώργο, τη Σοφία, τον Νίκο και τον Αντρίκο και το 1989 τη Δήμητρα Λιάνη. Εκτός γάμου γεννήθηκε το 1969 η κόρη του Αιμιλία Νίμπλουμ.

Επέστρεψε οικογενειακώς στην Ελλάδα από τις ΗΠΑ στις 16 Ιανουαρίου του 1961 και έπειτα από πρόταση του τότε Πρωθυπουργού Κων. Καραμανλή όπου ανέλαβε Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου και Επιστημονικός Δ/ντής του νεοσύστατου Κέντρου Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών (ΚΕΠΕ), καθώς και Σύμβουλος της Τράπεζας της Ελλάδος.

Με τη σύζυγό του Μαργαρίτα

Μέσα δεκαετίας 1960

Οικογένεια Παπανδρέου το τέλη δεκαετίας 1970

13 Ιουλίου το 1989 από το γάμο του με τη Δήμητρα

Από το 1988