Από φρούριο σε …φυλακή

Γεντί Κουλέ: Από φρούριο σε φυλακή

Υπάρχουν πολλά αξιοθέατα και μνημεία στην Ελλάδα που ενώ ξέρουμε το όνομά τους στην πραγματικότητα μπορεί να μην ξέρουμε τη σημασία του, ίσως και τον αρχικό σκοπό για τον οποίο φτιάχτηκαν. Συνήθως πίσω από το κάθε όνομα κρύβεται κάποιο πρόσωπο ή ένα σημαντικό ιστορικό στοιχείο. 

Αλήθεια πόσοι από εμάς γνωρίζουμε τι σημαίνει Γεντί Κουλέ και ποια μπορεί να ήταν η αρχική του χρήση ;

 Όλοι το ξέρουμε ως ένα από τα πιο απάνθρωπα και σκληρά σωφρονιστικά ιδρύματα της χώρας, όμως πριν μετατραπεί σε φυλακή ήταν ένα φρούριο το οποίο ξεκίνησε να κατασκευάζεται και ολοκληρώθηκε την εποχή των Παλαιολόγων. Ήταν το κτίσμα που δημιουργήθηκε ώστε να στρατοπεδεύει η φρουρά και να μπορούν εκεί να καταφεύγουν οι κάτοικοι σε περίπτωση επιδρομών και επιθέσεων από ξαφνικούς εχθρούς.

Η οθωμανική ονομασία «Γεντί Κουλέ» σημαίνει «επτά πύργοι» και πήραν το όνομά τους από τους επτά πύργους που κοσμούν τα τείχη της πόλης χωρίς να συμπεριλαμβάνονται τα μεσοπύργια….
Οι πύργοι που βρίσκονται σήμερα στην βόρεια πλευρά, ουσιαστικά αποτελούν τμήματα του παλαιοχριστιανικού τείχους της Ακρόπολης. Από την άλλη οι πύργοι που βρίσκονται στη νότια πλευρά προστέθηκαν πιθανότατα κατά τους μεσοβυζαντινούς χρόνους, σχηματίζοντας τον κλειστό πυρήνα του φρουρίου.

Η μετατροπή του φρουρίου στην απάνθρωπη φυλακή

Κάπου στα τέλη του 19ου αιώνα όταν τα φρούρια δεν είχαν την ίδια αμυντική αξία οι Τούρκοι αποφάσισαν να το μετατρέψουν σε φυλακή. Την ακριβή ημερομηνία δεν την γνωρίζουμε που συνέβη, ωστόσο υπολογίζεται ότι αυτό έγινε κατά τη δεκαετία του 1890, καθώς το φρούριο αναφέρεται ως φυλακή σε ένα χάρτη του 1899. Μάλιστα για να μετατραπεί από φρούριο σε φυλακή, οι ιστορικοί λένε ότι προηγήθηκε η απομάκρυνση όλων των προηγούμενων κτηρίων στο εσωτερικό του κάστρου, από τα οποία κανένα δεν έχει διασωθεί σήμερα.

Όσο για τις αλλαγές που έγιναν στις οχυρώσεις, οι αναφορές δείχνουν ότι αυτές δεν ήταν σημαντικές. Αυτό που βεβαίως άλλαξε ήταν ο σκοπός του κτίσματος. Γιατί ενώ αρχικά χρησιμοποιούταν για να προστατεύει τους κατοίκους από μια εξωτερική απειλή, στην πορεία μετατράπηκε σε φυλακή. Εκεί φυλακίστηκαν διαβόητοι κακοποιοί και εκτελέστηκαν δεκάδες πατριώτες από τους Γερμανούς…

Μετά την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης το 1912, το Γεντί Κουλέ πέρασε στην κυριότητα του ελληνικού κράτους. Τότε δημιουργήθηκαν και κάποιοι επιπλέον βοηθητικοί χώροι ώστε το κτήριο να είναι λειτουργικό. Ο χώρος εκτελέσεων βρισκόταν 300 μέτρα έξω από τις φυλακές, όπου εκτελέστηκαν αρκετοί κατάδικοι αλλά και αγωνιστές από τις γερμανικές δυνάμεις την περίοδο της κατοχής.

Το μνημείο είναι επισκέψιμο και κάποιοι χώροι του διατίθενται για πολιτιστικές εκδηλώσεις υπό την αιγίδα της 9ης Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων.